8 bậc của yoga (hay 8 nhánh, tiếng Phạn là Ashtanga) là con đường tu tập do hiền triết Patanjali hệ thống hoá, giúp người tập phát triển hài hoà cả thân thể, tâm trí và tinh thần. Yoga không chỉ là một bộ môn thể dục mà còn là một triết lý sống, và 8 bậc này chính là xương sống của triết lý ấy.
Hãy cùng tìm hiểu ý nghĩa của từng bậc, lợi ích khi thực hành và cách áp dụng 8 bậc của yoga vào đời sống hằng ngày.
Nguồn gốc 8 bậc của yoga
Hệ thống 8 bậc được trình bày trong bộ Yoga Sutras của Patanjali, một trong những văn bản kinh điển nền tảng của Yoga cổ điển. “Ashta” nghĩa là tám, “anga” nghĩa là nhánh hay chi, vì vậy Ashtanga Yoga theo nghĩa gốc chính là “Yoga tám nhánh”.
Cần phân biệt khái niệm này với Ashtanga Vinyasa Yoga, một phong cách tập luyện hiện đại theo chuỗi tư thế cố định. Trong bài viết này, Ashtanga được hiểu theo nghĩa cổ điển của Patanjali.
Ý nghĩa của 8 bậc của yoga cổ xưa
1. Yama (giới luật đạo đức)
Yama là bậc đầu tiên, gồm các nguyên tắc đạo đức trong cách ta đối xử với người khác và thế giới xung quanh. Yama gồm 5 điều tiết chế:
- Ahimsa: Không bạo lực, đối xử nhân ái với mọi người và muôn loài.
- Satya: Chân thật, luôn trung thực với bản thân và người khác.
- Asteya: Không trộm cắp, không lấy những gì không thuộc về mình.
- Brahmacharya: Tiết độ, sống điều độ và không buông thả dục vọng.
- Aparigraha: Không tham lam, không tích trữ những thứ không cần thiết.
2. Niyama (kỷ luật bản thân)
Niyama là những nguyên tắc kỷ luật cá nhân giúp hình thành thói quen tốt và tinh thần trong sáng. Niyama gồm 5 nguyên tắc:
- Shaucha: Thanh tịnh, giữ cơ thể và tâm trí sạch sẽ.
- Santosha: Tri túc, hài lòng và biết ơn những gì mình có.
- Tapas: Khổ luyện, kiên trì và nỗ lực vượt qua khó khăn.
- Svadhyaya: Tự học, tự quán chiếu bản thân và nghiên cứu kinh điển.
- Ishvara Pranidhana: Quy thuận, buông bỏ cái tôi và phó thác vào nguồn năng lượng cao hơn.
3. Asana (tư thế)
Asana là các tư thế yoga giúp cơ thể khỏe mạnh và dẻo dai. Luyện tập asana không chỉ tăng sức mạnh mà còn giúp tâm trí thư giãn, giải tỏa căng thẳng.
Thực hành asana đều đặn giúp duy trì sự linh hoạt, giảm cảm giác đau mỏi và cải thiện lưu thông máu. Theo Patanjali, tư thế cần “vững vàng và thoải mái” để làm nền cho các bậc cao hơn.
4. Pranayama (điều hòa hơi thở)
Pranayama là việc kiểm soát và điều hòa hơi thở, một phần quan trọng trong 8 bậc của yoga. Bằng cách điều tiết hơi thở, chúng ta có thể giảm căng thẳng, cân bằng cảm xúc và duy trì năng lượng trong cơ thể.
Pranayama còn giúp tăng sức sống, khả năng tập trung và tạo sự bình an trong tâm trí. Bạn có thể tìm hiểu sâu hơn qua chuyên đề Pranayama – khoa học hơi thở của Học viện Yoga Việt Nam.
5. Pratyahara (thu nhiếp giác quan)
Pratyahara là quá trình thu các giác quan khỏi thế giới bên ngoài để hướng vào nội tâm. Đây là bước chuẩn bị để làm chủ tâm trí và cảm giác, giữ sự bình yên và không bị ngoại cảnh chi phối.
6. Dharana (tập trung)
Dharana là khả năng tập trung và duy trì sự chú ý vào một điểm cố định, có thể là một đối tượng, một âm thanh hay chính hơi thở. Sự tập trung giúp gạt bỏ những suy nghĩ xao lãng, để tâm trí trở nên sáng suốt và vững vàng.
7. Dhyana (thiền định)
Dhyana là giai đoạn thiền sâu, khi tâm trí an tĩnh và không còn bị phân tâm. Lúc này, chúng ta không chỉ tập trung mà còn kết nối sâu sắc với bản chất bên trong, tìm thấy sự bình yên và hiểu biết sâu sắc hơn về chính mình.
8. Samadhi (hợp nhất, giác ngộ)
Samadhi là bậc cuối cùng, khi người tập đạt được sự hợp nhất trọn vẹn và nhận thức được bản chất thực sự của sự tồn tại. Đây là trạng thái vượt lên sự phân biệt giữa bản ngã và vũ trụ, mang lại sự bình an sâu thẳm.
Lợi ích khi thực hành 8 bậc của yoga
Thực hành 8 bậc của yoga không chỉ cải thiện sức khỏe thể chất mà còn giúp tinh thần thanh tịnh, thư thái. Khi áp dụng các nguyên tắc này, chúng ta phát triển sự tự nhận thức, giảm căng thẳng và nâng cao chất lượng cuộc sống.
- Cải thiện sức khỏe thể chất: Asana và pranayama giúp cơ thể linh hoạt, mạnh mẽ và khỏe khoắn.
- Giảm căng thẳng và lo âu: Thiền và điều hòa hơi thở giúp tâm trí thư giãn.
- Phát triển sự tự nhận thức: Bạn hiểu rõ bản thân hơn, từ đó đưa ra những quyết định sáng suốt và có ý thức hơn.
- Nuôi dưỡng sự bình an: Yama, Niyama giúp tăng sự kiên nhẫn, hài lòng và bình tĩnh trong mọi tình huống.
Áp dụng 8 bậc của yoga vào đời sống hằng ngày
Bạn không cần đạt đến Samadhi mới cảm nhận được giá trị của Yoga. Hãy bắt đầu từ những bước nhỏ: sống tử tế và trung thực (Yama), giữ nếp sinh hoạt điều độ (Niyama), dành 15–20 phút tập asana và thở mỗi ngày.
Khi cơ thể và hơi thở đã ổn định, bạn có thể dành vài phút ngồi yên, tập trung vào hơi thở để làm quen với Dharana và Dhyana. Nếu muốn có người dẫn dắt, khoá Thiền Tâm Thức cùng Thầy Đặng Hùng là một hành trình thực hành bài bản.
Với người muốn hiểu sâu triết lý và trở thành giáo viên, khoá Giáo viên Yoga 200H tại Học viện Yoga Việt Nam giảng dạy Yoga đúng gốc, kết hợp triết lý cổ điển với giải phẫu và y học hiện đại.
Câu hỏi thường gặp
8 bậc của yoga và 8 nhánh yoga có khác nhau không?
Không. Đây là hai cách dịch của cùng khái niệm Ashtanga trong Yoga Sutras của Patanjali; “anga” có thể dịch là nhánh, chi hoặc bậc.
Có cần thực hành 8 bậc theo đúng thứ tự không?
Các bậc nâng đỡ lẫn nhau và thường được thực hành song song. Tuy vậy, Yama, Niyama, Asana và Pranayama là nền tảng giúp các bậc tập trung, thiền định diễn ra tự nhiên hơn.
Người mới tập yoga nên bắt đầu từ bậc nào?
Người mới thường bắt đầu với Asana và Pranayama vì dễ cảm nhận lợi ích. Song song, bạn có thể áp dụng các nguyên tắc Yama, Niyama trong sinh hoạt hằng ngày.
Ashtanga Yoga hiện đại có phải là 8 bậc của yoga?
Không hẳn. Ashtanga Vinyasa Yoga là phong cách tập theo chuỗi tư thế cố định, lấy tên từ khái niệm Ashtanga nhưng chủ yếu tập trung vào Asana và hơi thở.
Kết luận
Áp dụng 8 bậc của yoga vào cuộc sống không chỉ giúp bạn khỏe mạnh mà còn tìm thấy sự bình an trong tâm trí. Hãy bắt đầu từ những bước đơn giản như cải thiện thói quen, chú trọng hơi thở và luyện tập tư thế, để dần tiến đến sự hòa hợp trọn vẹn.
Thực hành yoga không chỉ là một môn thể thao mà là một cách sống. Khi hiểu và áp dụng được 8 bậc của yoga, bạn sẽ thấy cuộc sống nhẹ nhàng, bình an và đầy đủ hơn.
